VGP - Khi Việt Nam hướng tới việc đóng góp vào xây dựng hệ thống an ninh lương thực toàn cầu với tư cách là một nhà cung cấp thực phẩm “có trách nhiệm, minh bạch và bền vững”, việc giải quyết tác động của biến đổi khí hậu ở khu vực nông thôn có thể là một trong những chìa khóa thành công.
Biến đổi khí hậu và những tác động cập nhật tại Việt Nam
Biến đổi khí hậu thực sự đã trở thành thách thức lớn nhất đối với nhân loại. Các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững và làm cho việc lập chiến lược trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, an ninh lương thực và quản lý tài nguyên trở thành một thách thức lớn. Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ khi là một quốc gia ven biển, và theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam là một trong năm quốc gia có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi biến đổi khí hậu[1], chưa kể đến việc đất nước này phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp.
Lực lượng lao động ở khu vực nông thôn Việt Nam chiếm khoảng 62,8%[2], trong khi lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản đạt 13,9 triệu người, chiếm 27,5%[3], đứng thứ ba sau ngành dịch vụ (39,0%[4]) và ngành công nghiệp, xây dựng (33,4%[5]). Đáng chú ý, vào năm 2023, lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng góp 11,96%[6] vào GDP của cả nước.
Tuy nhiên, theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường), nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam đã tăng khoảng 0,89°C trong giai đoạn 1958-2018, tương đương 0,15°C mỗi thập kỷ; lượng mưa trung bình năm tăng 2,1%, với mức tăng cao nhất ở khu vực Nam Trung Bộ và giảm ở phía Bắc và Nam của Tây Nguyên; số lượng bão mạnh tăng lên và tình trạng hạn hán, mưa cực đoan cũng gia tăng; mực nước biển trung bình tại các trạm quan trắc tăng 2,74mm mỗi năm, đặc biệt trong giai đoạn 1993-2018, chỉ số này là 3,0mm mỗi năm.
Cùng thời gian đó, số ngày lạnh và rét đậm giảm đi. Cục cũng cho biết, nếu mực nước biển dâng 100cm, 32,2% diện tích đất nông nghiệp có nguy cơ bị ngập lụt. Năng suất lúa và ngô của Việt Nam có thể giảm lần lượt 8,8% và 18,7% vào năm 2030. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng sẽ làm gia tăng nguy cơ cháy rừng ở những khu vực có lượng mưa giảm.
Khoa học phải dẫn đầu trong ứng phó biến đổi khí hậu
Tại Hội nghị COP-26 ở Scotland, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đề xuất rằng "ứng phó với biến đổi khí hậu và phục hồi thiên nhiên phải trở thành ưu tiên cao nhất trong mọi quyết định phát triển"[7], trong đó "khoa học và công nghệ phải đi đầu"[8] và "chuyển giao công nghệ, xây dựng năng lực đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thành công của Thỏa thuận Paris"[9].
Thực tế, định hướng này đã được củng cố thông qua Quyết định 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 về việc phê duyệt Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2025 của Chính phủ Việt Nam. Văn bản pháp lý này nhấn mạnh một phần quan trọng về phát triển khoa học và công nghệ, bao gồm ưu tiên nghiên cứu và triển khai các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, cũng như tổ chức nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ nhằm hỗ trợ các bộ, ngành, chính quyền địa phương thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Một trong những trọng tâm của chiến lược này là phát triển các mô hình sinh kế bền vững, ưu tiên đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ công nghệ và tiếp cận nguồn tài chính cho cư dân ở các khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, bao gồm cả khu vực nông thôn.
Hội thảo quốc tế tại Thái Nguyên: Tìm kiếm giải pháp cho thách thức biến đổi khí hậu ở nông thôn Việt Nam
Hưởng ứng những đề xuất này, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên (TUAF - thuộc Đại học Thái Nguyên) và Trung tâm Nghiên cứu Nông Lâm Quốc tế (ICRAF) tại Việt Nam, dưới sự phê duyệt của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, đồng tổ chức hội thảo quốc tế với chủ đề "Thúc đẩy các giải pháp cho thách thức biến đổi khí hậu ở khu vực nông thôn Việt Nam"[10] tại tỉnh Thái Nguyên từ ngày 4-7 tháng 10.
Sự kiện này nhằm tập hợp các chuyên gia hàng đầu thế giới, các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và lãnh đạo cộng đồng để thảo luận và phát triển các chiến lược giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu hiệu quả, phù hợp với bối cảnh nông thôn đặc thù của Việt Nam. Hội thảo quốc tế này được tổ chức trong khuôn khổ một dự án nhằm xây dựng trung tâm học tập về trung hòa phát thải và bền bỉ với khí hậu ở miền Bắc Việt Nam.
Các chủ đề chính sẽ được thảo luận tại hội thảo bao gồm: tác động của biến đổi khí hậu đối với cộng đồng nông thôn, các thực tiễn tốt nhất trong thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu, nâng cao năng lực cho các bên liên quan địa phương, và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng. Thông qua việc chia sẻ kiến thức, đối thoại hợp tác và tư duy đổi mới, hội thảo mong muốn trao quyền cho cộng đồng nông thôn để trở thành những tác nhân chủ động trong nỗ lực xây dựng khả năng chống chịu của họ. Các cuộc thảo luận sôi nổi và trao đổi hiệu quả được kỳ vọng sẽ là xu hướng chủ đạo của hội thảo quốc tế này, góp phần mở ra các giải pháp thực tiễn và củng cố hợp tác giữa các bên liên quan vì một tương lai bền vững cho khu vực nông thôn Việt Nam.
Những hoạt động như thế này, cùng với nhiều sáng kiến khác, sẽ góp phần hỗ trợ chiến lược quốc gia thông qua việc tăng cường hợp tác nghiên cứu, bao gồm trao đổi nghiên cứu với các đối tác trong và ngoài nước, phục vụ cho việc thúc đẩy hợp tác trong thích ứng với biến đổi khí hậu ở cấp độ toàn cầu, khu vực và tiểu khu vực. Hội thảo cũng nhằm kết nối với các chính phủ, tổ chức, tổ chức tài chính, chính quyền địa phương, doanh nghiệp nước ngoài và các chiến dịch quốc tế để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng và huy động sự hỗ trợ của các đối tác phát triển, tổ chức và cá nhân cho các nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và phát thải thấp trên cơ sở bình đẳng, hợp tác và cùng có lợi.
[1] https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-04/15077-Vietnam%20Country%20Profile-WEB.pdf
[2] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[3] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[4] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[5] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[6] https://www.gso.gov.vn/en/data-and-statistics/2024/02/socio-economic-situation-in-the-fourth-quarter-and-2023/#:~:text=Regarding%20the%20economic%20structure%20in,was%2011.96%25%3B%2038.17%25%3B
[7] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[8] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[9] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[10] https://climateconference.tuaf.edu.vn/
VGP - Khi Việt Nam hướng tới việc đóng góp vào xây dựng hệ thống an ninh lương thực toàn cầu với tư cách là một nhà cung cấp thực phẩm “có trách nhiệm, minh bạch và bền vững”, việc giải quyết tác động của biến đổi khí hậu ở khu vực nông thôn có thể là một trong những chìa khóa thành công.
Biến đổi khí hậu và những tác động cập nhật tại Việt Nam
Biến đổi khí hậu thực sự đã trở thành thách thức lớn nhất đối với nhân loại. Các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững và làm cho việc lập chiến lược trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, an ninh lương thực và quản lý tài nguyên trở thành một thách thức lớn. Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ khi là một quốc gia ven biển, và theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam là một trong năm quốc gia có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi biến đổi khí hậu[1], chưa kể đến việc đất nước này phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp.
Lực lượng lao động ở khu vực nông thôn Việt Nam chiếm khoảng 62,8%[2], trong khi lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản đạt 13,9 triệu người, chiếm 27,5%[3], đứng thứ ba sau ngành dịch vụ (39,0%[4]) và ngành công nghiệp, xây dựng (33,4%[5]). Đáng chú ý, vào năm 2023, lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng góp 11,96%[6] vào GDP của cả nước.
Tuy nhiên, theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Tài nguyên và Môi trường), nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam đã tăng khoảng 0,89°C trong giai đoạn 1958-2018, tương đương 0,15°C mỗi thập kỷ; lượng mưa trung bình năm tăng 2,1%, với mức tăng cao nhất ở khu vực Nam Trung Bộ và giảm ở phía Bắc và Nam của Tây Nguyên; số lượng bão mạnh tăng lên và tình trạng hạn hán, mưa cực đoan cũng gia tăng; mực nước biển trung bình tại các trạm quan trắc tăng 2,74mm mỗi năm, đặc biệt trong giai đoạn 1993-2018, chỉ số này là 3,0mm mỗi năm.
Cùng thời gian đó, số ngày lạnh và rét đậm giảm đi. Cục cũng cho biết, nếu mực nước biển dâng 100cm, 32,2% diện tích đất nông nghiệp có nguy cơ bị ngập lụt. Năng suất lúa và ngô của Việt Nam có thể giảm lần lượt 8,8% và 18,7% vào năm 2030. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng sẽ làm gia tăng nguy cơ cháy rừng ở những khu vực có lượng mưa giảm.
Khoa học phải dẫn đầu trong ứng phó biến đổi khí hậu
Tại Hội nghị COP-26 ở Scotland, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đề xuất rằng "ứng phó với biến đổi khí hậu và phục hồi thiên nhiên phải trở thành ưu tiên cao nhất trong mọi quyết định phát triển"[7], trong đó "khoa học và công nghệ phải đi đầu"[8] và "chuyển giao công nghệ, xây dựng năng lực đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thành công của Thỏa thuận Paris"[9].
Thực tế, định hướng này đã được củng cố thông qua Quyết định 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 về việc phê duyệt Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2025 của Chính phủ Việt Nam. Văn bản pháp lý này nhấn mạnh một phần quan trọng về phát triển khoa học và công nghệ, bao gồm ưu tiên nghiên cứu và triển khai các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, cũng như tổ chức nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ nhằm hỗ trợ các bộ, ngành, chính quyền địa phương thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Một trong những trọng tâm của chiến lược này là phát triển các mô hình sinh kế bền vững, ưu tiên đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ công nghệ và tiếp cận nguồn tài chính cho cư dân ở các khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, bao gồm cả khu vực nông thôn.
Hội thảo quốc tế tại Thái Nguyên: Tìm kiếm giải pháp cho thách thức biến đổi khí hậu ở nông thôn Việt Nam
Hưởng ứng những đề xuất này, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên (TUAF - thuộc Đại học Thái Nguyên) và Trung tâm Nghiên cứu Nông Lâm Quốc tế (ICRAF) tại Việt Nam, dưới sự phê duyệt của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, đồng tổ chức hội thảo quốc tế với chủ đề "Thúc đẩy các giải pháp cho thách thức biến đổi khí hậu ở khu vực nông thôn Việt Nam"[10] tại tỉnh Thái Nguyên từ ngày 4-7 tháng 10.
Sự kiện này nhằm tập hợp các chuyên gia hàng đầu thế giới, các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và lãnh đạo cộng đồng để thảo luận và phát triển các chiến lược giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu hiệu quả, phù hợp với bối cảnh nông thôn đặc thù của Việt Nam. Hội thảo quốc tế này được tổ chức trong khuôn khổ một dự án nhằm xây dựng trung tâm học tập về trung hòa phát thải và bền bỉ với khí hậu ở miền Bắc Việt Nam.
Các chủ đề chính sẽ được thảo luận tại hội thảo bao gồm: tác động của biến đổi khí hậu đối với cộng đồng nông thôn, các thực tiễn tốt nhất trong thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu, nâng cao năng lực cho các bên liên quan địa phương, và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng. Thông qua việc chia sẻ kiến thức, đối thoại hợp tác và tư duy đổi mới, hội thảo mong muốn trao quyền cho cộng đồng nông thôn để trở thành những tác nhân chủ động trong nỗ lực xây dựng khả năng chống chịu của họ. Các cuộc thảo luận sôi nổi và trao đổi hiệu quả được kỳ vọng sẽ là xu hướng chủ đạo của hội thảo quốc tế này, góp phần mở ra các giải pháp thực tiễn và củng cố hợp tác giữa các bên liên quan vì một tương lai bền vững cho khu vực nông thôn Việt Nam.
Những hoạt động như thế này, cùng với nhiều sáng kiến khác, sẽ góp phần hỗ trợ chiến lược quốc gia thông qua việc tăng cường hợp tác nghiên cứu, bao gồm trao đổi nghiên cứu với các đối tác trong và ngoài nước, phục vụ cho việc thúc đẩy hợp tác trong thích ứng với biến đổi khí hậu ở cấp độ toàn cầu, khu vực và tiểu khu vực. Hội thảo cũng nhằm kết nối với các chính phủ, tổ chức, tổ chức tài chính, chính quyền địa phương, doanh nghiệp nước ngoài và các chiến dịch quốc tế để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng và huy động sự hỗ trợ của các đối tác phát triển, tổ chức và cá nhân cho các nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và phát thải thấp trên cơ sở bình đẳng, hợp tác và cùng có lợi.
[1] https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-04/15077-Vietnam%20Country%20Profile-WEB.pdf
[2] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[3] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[4] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[5] https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-English.pdf
[6] https://www.gso.gov.vn/en/data-and-statistics/2024/02/socio-economic-situation-in-the-fourth-quarter-and-2023/#:~:text=Regarding%20the%20economic%20structure%20in,was%2011.96%25%3B%2038.17%25%3B
[7] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[8] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[9] https://primeminister.chinhphu.vn/full-remarks-by-pm-pham-minh-chinh-at-cop26-11240273.htm
[10] https://climateconference.tuaf.edu.vn/
